در روزگاری که انتقال مفاهیم دینی و اعتقادی نیازمند روشهای نوآورانه و ملموستر است، پروژهای با عنوان «بهشت فومن» در استان گیلان توجه بسیاری را به خود جلب کرده است. این پروژه در ادامه شبیهسازی بحثبرانگیز «جهنم فومن» اجرا شده و به گفته مسئولان آن، هدف اصلیاش آشنا کردن نسل جوان با مفاهیم معاد، بهشت و جهنم از طریق بازنمایی میدانی و بصری است.
اما بهشت فومن دقیقاً چیست؟ چه اهدافی پشت آن نهفته است؟ و چرا در فضای عمومی و رسانهای بازتابهای متضادی پیدا کرده؟ در این مقاله از آگاهی بخش ، به بررسی همهجانبه این پروژه میپردازیم.
پروژه بهشت فومن؛ ادامهای بر تجربه جهنم
در خردادماه ۱۴۰۴، سازمان تبلیغات اسلامی و گروههای فرهنگی استان گیلان، پروژهای با عنوان «ساعت به وقت بهشت» را در اردوگاه حسینکوه فومن برگزار کردند. این پروژه، مکمل نسخه قبلی خود یعنی «جهنم فومن» بود که در آن بازدیدکنندگان از میان فضایی رعبآور با استفاده از صدا، نور، آتش، و بازیگران عبور میکردند تا عذاب جهنم را تجربه کنند.
در نسخه جدید، فضای پروژه تغییر کرده و بهشت بهعنوان مقصد نهایی معرفی شد؛ جایی که آرامش، نور، موسیقی ملایم، و نمادهای خوشبختی و پاداش معنوی در طراحی آن لحاظ شده است.
(جهنم فومن) شوک فرهنگی یا نمایش تأثیرگذار؟ بررسی کامل پروژه ساعت به وقت بهشت
ساختار پروژه «ساعت به وقت بهشت»
پروژه بهشت فومن از چندین ایستگاه و بخش تشکیل شده که مفاهیم مختلف اعتقادی را شبیهسازی میکند. ترتیب عبور مخاطب از این ایستگاهها، مشابه روایات دینی از مرگ تا قیامت است:
- مرگ و ورود به قبر
بازدیدکنندگان با فضای تاریکی مواجه میشوند که مرگ را تداعی میکند؛ از تابوت تا صحنه خاکسپاری. - مواجهه با نکیر و منکر
بازیگرانی در نقش فرشتگان سوالپرس، در فضایی خاص به بازجویی فرد پس از مرگ میپردازند. - عبور از پل صراط
یک گذرگاه باریک و نمادین طراحی شده تا ترس عبور از پل قیامت به تصویر کشیده شود. - ورود به جهنم یا بهشت
بسته به طراحی روایت، مخاطب وارد بخش «جهنم» یا در این نسخه، وارد «بهشت» میشود. - بهشت فومن
فضایی روشن، آرام، با صدای پرندگان، نور ملایم، رایحه خوش و بازیگرانی با پوشش سفید که نماد فرشتگان و رضایت الهی هستند.
ویدئو و تصاویر از پروژه
فیلمها و تصاویر منتشر شده از این پروژه نشان میدهند که اجرا بسیار دقیق و با جزئیات طراحی شده است. در بخشهایی از ویدئو، دیده میشود که مخاطبان با چشمبند و هدایت دستیاران از ایستگاهی به ایستگاه دیگر منتقل میشوند تا حس واقعیتری از «سفر پس از مرگ» داشته باشند.
واکنشها به پروژه بهشت فومن
مثبت:
- برخی از مسئولان مذهبی، این پروژه را ابزاری مفید برای تذکر به معاد و آخرت دانستهاند.
- مخاطبان مذهبی و خانوادهها، اجرای پروژه را نوآورانه و تاثیرگذار معرفی کردهاند.
- کارشناسان رسانه دینی، این رویکرد را نمونهای از تبلیغ دین با زبان هنر توصیف کردهاند.
منفی:
- تعدادی از روانشناسان و منتقدان فرهنگی، هشدار دادهاند که نمایشهای افراطی از مرگ و معاد ممکن است در ذهن کودکان و نوجوانان آثار اضطرابی ایجاد کند.
- برخی فعالان فضای مجازی از این طرحها بهعنوان تحقیر احساسات انسانی از طریق ترس یاد کردهاند.
- در برخی رسانههای بینالمللی از جمله بیبیسی فارسی و دویچهوله، این پروژه بهعنوان ابزار تبلیغات مذهبی رسمی و غیرانتقادی معرفی شده است.
تحلیل فرهنگی و اجتماعی
اجرای پروژههایی مانند «بهشت فومن» را میتوان در چارچوب دگرگونی ابزارهای تبلیغ دینی در ایران بررسی کرد. در شرایطی که نسل جدید با ابزارهای متنوع رسانهای درگیر است، استفاده از روایت بصری، نمایش و تئاتر تعاملی میتواند تاثیرگذاری بیشتری از سخنرانیهای سنتی داشته باشد.
با این حال، چالش اصلی چنین پروژههایی، حفظ تعادل میان ایمانآموزی و جلوگیری از ایجاد وحشت یا افراط در بازنمایی باورها است. اگرچه هدف، انتقال مفاهیم عمیق دینی است، اما نباید از تأثیرات روانشناختی و اجتماعی آن بر قشرهای مختلف مخاطب غافل شد.
نتیجهگیری
«بهشت فومن» پروژهای خلاقانه، جسورانه و همزمان بحثبرانگیز است که نشان میدهد تبلیغ مفاهیم دینی نیز در حال پوستاندازی و نوگرایی است. تجربهسازی از مفاهیم مجرد مانند مرگ، معاد، بهشت و جهنم، اگر با دقت، احترام و ظرافت انجام شود، میتواند مخاطب جوان امروز را با دنیای دین آشناتر کند.
با این حال، ضروری است نهادهای برگزارکننده با همکاری کارشناسان روانشناسی، جامعهشناسی و الهیات، چارچوبی انسانی، آموزنده و غیرترسزا برای چنین پروژههایی تعریف کنند.